Kolestaz,intrahepatik en küçük safra sekresyon aygıtı olan safra kanalikülünden, oniki parmak barsağına atılımına kadar olan bir yerinde herhangi bir nedenle safra akımının engellenmesi, kolestaz olarak adlandırılmaktadır. Şayet patoloji karaciğer içi safra yollarında ise intrahepatik kolestaz, karaciğer dışı safra yollarında ise ekstrahepatik kolestazdan bahsedilir. Kolestazın en iyi göstergeleri alkalen fosfataz ve GGT’dir. Serumda yüksek düzeylerde direkt bilirübin hakimiyeti vardır.
Kolestaz Nedenleri
I - İntrahepatik kolestaz nedenleri
II. Ekstra hepatik kolestaz nedenleri
Primer Sklerozan Kolanjit
Kronik, ilerleyici, inflamatuar, primer olarak intrahepatik ve ekstrahepatik safra yollarını tutan , safra kanallarında darlık ve fibrozislere ilerleyen bir hatalıktır. Safra kanallarındaki darlık sekonder biliyer siroz, portal hipertansiyon ve karaciğer yetmezliğine kadar gidebilir. Fizik muayenede sarılık, karaciğer-dalak büyümesi tespit edilebilir. Erken evrede fizik muayene normal olabileceği gibi, ileri evrede karaciğer yetmezliği muayene bulguları ile karşılaşılabilir. Kolanjiokarsinoma (safra yolu malign tümörü) ileri dönemlerde karşılaşılacak diğer bir komplikasyondur. Karın ağrısı, bulantı, kusma olabilir. Alkalen fosfataz ve AST, ALT’de yükselme olabilir. Kolanjiografik bulgu olarak duktal dilatasyon görülebilir.
Primer Bilier Siroz
Kronik, nonspüratif destrüktif kolanjit olarakta bilinir; kronik, ilerleyici, kolestatik bir hastalıktır. Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Çoğunlukla kadınlarda ve 50-70’li yaşlarda görülür. Kaşıntı ve halsizlik en yaygın semptomdur. Sarılık dörtte bir hastada görülür. Karaciğer-dalak büyümesi, deride hiperpigmentasyon, kronik karaciğer hastalığı bulguları (spider anjioma, palmar eritem ) görülebilir.%80 den fazla hasta en az bir otoimmün hastalıkla birliktedir, %50’si ise 2 ve daha fazla hastalıkla birliktedir. Serum alkalen fosfataz yüksekliği (5’- nükleodidaz, gamaglutamil transferaz yüksekliğide görülebilir) , antimitokondirial antikor pozitifliği ve serum IgM seviyesinde artış tanı triadı olarak kabul edilebilir.
Kolestaz Yapan İlaçlar
Gebeliğe Bağlı İntrahepatik Kolestaz
Hamilelik döneminde görülen, benign, patogeneji aydınlatılamamış, çoğunlukla İskandinav ülkelerinde görülen bir hastalık. Endojen östrojene karşı anormal bir duyarlılığın rol oynadığı ileri sürülmekte. Kaşıntı en temel semptomdur, gebeliğin 6-9.ayları arasında sıklıkla görülür. Sarılık, serum AST,ALT,ALP,kolesterol yüksekliği görülebilir. Karaciğer biyopsis ile kesin tanı konur. Kolestaz bulguları görülür. Kendi kendini sınırlayan bir hastalıktır. Erken doğum riskleri vardır.
Total Parenteral Beslenme Birlikte Olduğu Kolestazis:
Total parenteral beslenme süresince ciddi biyokimyasal hepatik disfonksiyon görülebilmektedir. TPN içeriğindeki karbonhidrat oranına bağlı olarak karaciğerde yağlanma görülebilmektedir. İntrahepatik kolestazis görülebilmektedir. ALT ağırlıklı olmak üzere serum transaminaz yüksekliği ,ALP yüksekliği görülebilir.